Współczesna edukacja- prezentujemy prace magisteskie

Prace magisterskie, licencjackie i inne powiązane z pedagogiką

Problem przystosowania się dzieci do warunków szpitalnych

Słowo adaptacja pochodzi z języka łacińskiego – adaptare, co oznacza dopasować, dostosować. Słowo to częściej używane jest w technice, biologii, medycynie, rzadziej w naukach humanistycznych, takich jak: psychologia, psychopatologia, socjologia, pedagogika czy psychiatria. Zostało ono w większości przypadków zastąpione równoważnikiem znaczeniowym, jakimi są przystosowanie czy też dostosowanie.

Istotą przystosowania się, adaptacji jest harmonia współżycia, uwarunkowana prawidłowym rozwojem fizycznym, umysłowym, uczuciowym, wolicjonalnym i kulturalnym jednostki, stosownie do czekających ją zadań w określonych warunkach środowiskowych, jak podaje B. Arusztowicz (1985, 1992).

Zachowanie się człowieka, jego przeżycia i nastrój ogólny, zdeterminowane są sytuacją, okolicznościami, w jakich się on znajduje.

Specyficznego przystosowania się wymaga zakład leczniczo – wychowawczy. Według B. Arusztowicz (1985, 1992), specyfika adaptacji osobowości do warunków zakładu wynika z jego charakteru, zarówno leczniczego, jak i wychowawczego. Proces adaptacji dziecka do nowych warunków, jakie stwarza mu zakład leczniczo – wychowawczy, jest bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na jego osobowość i proces leczenia. Im jest on szybszy tym większą przynosi korzyść dziecku, pomaga w akceptacji tego czego przynajmniej na razie nie może zmienić. By trudności adaptacyjne sprowadzić do minimum, należało by stosować profilaktykę zarówno w środowisku rodzinnym, jak i w zakładzie leczniczym. Przede wszystkim trzeba podjąć starania w wychowaniu dziecka w duchu znacznej samodzielności, zaradności, uspołecznienia, ufności w swoje siły i życzliwości wobec ludzi. Unikać ujemnych opinii o lekarzach, uczyć współżycia z otoczeniem oraz budzić wiarę w skuteczność leczenia, w jego korzystne efekty. Na terenie zakładu należy wykluczyć rygoryzm, a stworzyć klimat sympatii nie tylko do dziecka, ale do innych. Zapoznać dziecko z otoczeniem, urządzeniami, przygotować do zabiegów uwzględniając jego cechy osobowości.

Zależnie od wieku, dziecko różnie reaguje na umieszczenie go w szpitalu. Dzieci wychowywane w żłobkach łatwiej przystosowują się. Przy pewnej predyspozycji, rozwija się u niektórych dzieci specyficzny sposób zachowania, którego różne postacie określa się mianem “hospitalizmu psychicznego”. Fenomenologia tego hospitalizmu jest różna, zależnie od okresu rozwojowego dziecka. K. Jährig (przyt. za S. Zalewska, 1978) wyróżnia następujące etapy:

  1. Niemowlęta – na tym etapie rozwoju, matkę może zastąpić pielęgniarka, jeśli tylko w pewnym stopniu, zostanie nawiązany kontakt z dzieckiem. Im młodsze dziecko, tym łatwiej znosi zmiany personelu, z którym kontakt ogranicza się do szablonowych czynności.
  2. Małe dzieci – oderwanie od rodziny działa na małe dziecko o wiele silniej, niż w poprzednim wypadku. Deprywacja prowadzi czasami, poprzez lęk, rozłąki, do urazu. Reakcja przebiega z reguły w kilku etapach:
  • stadium protestu – dziecko reaguje natychmiast, krzyczy i płacze broni się, reaguje agresywnie, pozostawione w samotności jest bezradne,
  • stadium depresji – po głośnych protestach następuje okres rezygnacji, okres rezygnacji dziecko nie odpowiada na pytania, do innych odnosi się z rezerwą,
  • stadium przystosowania się – dziecko zaczyna stopniowo nawiązywać kontakt z innymi,
  • następstwa pobytu w szpitalu – po wypisaniu dziecka ze szpitala wykazuje ono zmiany psychiczne: niepokojące sny, obawa przed ponowną rozłąką, powrót do dawno już przezwyciężonych nawyków (ssanie kciuka, wybujały egoizm)
  1. Dzieci w wieku szkolnym – u dzieci starszych w okresie przystosowania i reaktywno – emocjonalnego przekształcania wrażeń, szpital nie działa już tak traumatyzująco, mimo, iż przy dłuższym pobycie w szpitalu dziecko tęskni za domem. Dziecko w tym wieku zastanawia się nad swoją przyszłością, poważną rolę odgrywa lęk przed kalectwem.
  2. Janeczko (1970, 1991) wyróżnia nieco inne etapy adaptacji dziecka do warunków szpitalnych. Rozpatrując fazy adaptacji, różnicuje ich przebieg oraz jakość w zależności od indywidualnych właściwości dziecka, jego doświadczenia w zakresie zwalczania zbyt trudnych sytuacji, liczby poprzednich hospitalizacji, właściwości danej grupy i charakteru warunków ogólnych, właściwych danemu zakładowi leczniczemu. Jego zdaniem indywidualny tor dynamiki adaptacji dziecka do warunków szpitalnych ma zawsze swoisty, niepowtarzalny element. Autor wyróżnia cztery fazy adaptacji dziecka chorego do jej grupy i warunków szpitalnych:
  3. Pierwsza faza obejmuje okres pobytu dziecka w szpitalu od chwili przyjścia do pierwszego tygodnia dla dzieci uprzednio hospitalizowanych i do 2 – 3 tygodni dla dzieci w ogóle nie hospitalizowanych. Faza ta charakteryzuje się silnym protestem ze strony dziecka oraz reakcjami frustracyjnymi, jak poczucie braku oparcia, uczuciowa interpretacja swej sytuacji. Przebiegać może w formie reakcji zewnętrznych albo w formie tłumaczenia swoich przeżyć, zamykania się w sobie, izolacji od życia społecznego, co w krańcowym przypadku może prowadzić do depresji. Charakterystyczną cechą tej fazy jest duża podatność na urazy emocjonalne oraz nadmierne obciążenia wysiłkowe układu nerwowego. W tym okresie dziecko musi przebudować wiele stereotypów dynamicznych.
  4. Druga faza adaptacji dziecka do warunków szpitalnych rozpoczyna się po 2 – 3 tygodniach pobytu w szpitalu dla dzieci po raz pierwszy hospitalizowanych i pierwszego tygodnia dla uprzednio już hospitalizowanych; trwa do 4 lub 5 tygodnia pobytu w szpitalu. Charakteryzuje się ona próbą emocjonalnego pogodzenia się z pobytem w szpitalu, chęcią nawiązywania trwalszych kontaktów społecznych, wzrostem zaangażowania się w wypracowanie optymalnego układu stosunków społecznych dla siebie i w grupie oraz wśród personelu, wraz z rozwojem zdolności adaptacyjnych. Sprzyja temu zazwyczaj polepszenie stanu zdrowia w wyniku intensywnej terapii.
  5. Trzecia faza kształtuje się w zależności od aktualnych warunków szpitalnych, sprzyjających zaspokojeniu potrzeb dziecka lub ich niezaspokojeniu. Faza ta może przebiegać w formie przyjętej postawy akceptacji pobytu w szpitalu, a więc aktywno-kompensacyjnego przystosowania, integracji dążeń i współdziałania ze środowiskiem albo w formie dezaprobaty. Może to być dezaprobata czynna, przejawiająca się w zachowaniu agresywnym, albo dezaprobata bierna, tzn. Urządzenie się w chorobie (inercja); pozorne przystosowanie się do warunków szpitalnych. Postawa taka prowadzi do poważnych zaburzeń emocjonalnych i społecznych w życiu dziecka.
  6. Faza opóźnionej socjalizacji. Na skutek długotrwałego pobytu dziecka w szpitalu, nawet przy pozytywnych jego postawach adaptacyjnych ulega ono powolnym i niebezpiecznym wpływom choroby sierocej. Długotrwałe wyobcowanie z naturalnego środowiska społecznego powoduje opóźnienie socjalizacji dziecka. Przyzwyczaja się ono do dość stabilnych warunków życia i zaczyna żyć na ich miarę.

Badania wielu autorów np.: W. Pawłowskiej – Michalik (1973), B. Arusztowicz (1985, 1989, 1992), R. Janeczko (1970, 1991) wykazały, że występowanie różnych objawów nieprzystosowania się do warunków szpitalnych wzrasta wraz z wiekiem i charakteryzuje się przesadnym korzystaniem z mechanizmów obronnych i częstym stosowaniem regresywnego reagowania na trudności.

Autorzy wymieniają kryteria przystosowania, czyli reakcje i zachowanie się podczas pobytu w szpitalu, np.: brak nadmiernych objawów tęsknoty za najbliższymi, spokojny sen, właściwy apetyt, udział i aktywność w zabawie, poprawny stosunek do innych dzieci, właściwe reakcje na uciążliwe zabiegi lekarskie i pielęgniarskie, itd.

Walicka (1977) wymienia również reakcje przystosowawcze dzieci, m.in.: zwracanie na siebie uwagi, izolowanie się, negatywizm, tłumienie, agresja, fantazje. Autorka twierdzi, że reakcje przystosowawcze u dzieci występują najczęściej spontanicznie i gwałtownie hamowane przez otoczenie często powodują wystąpienie nerwic i reakcji depresyjno – lękowych.

Według R. Janeczko (1970, 1991) organizm dziecka i jego osobowość odznacza się dynamicznym rozwojem i dużą reaktywnością z jednej strony, z drugiej pewnymi niedostatkami w procesach adaptacyjnych. Pozwala to na znaczną plastyczność zachowania się dziecka i uczenia się nowych form postępowania, ale jednocześnie z uwagi na niewystarczającą odporność psychiczną stwarza niebezpieczeństwo zaburzeń w zachowaniu pod wpływem naporu sytuacji traumatyzującej.

Pawłowska – Michalik (1973) dzieli czynniki warunkujące przystosowanie dzieci do pobytu w szpitalu na: biogenne (zdrowotne), psychogenne (osobowościowe), socjogenne (środowiskowe). Zachowanie się dziecka w szpitalu jest wypadkową tych czynników.

W badaniach W. Pawłowskiej – Michalik (1973) wystąpiła zależność przystosowania do stanu zdrowia. Autorka uważa, im lepszy był stan zdrowia, tym lepsze i szybsze przystosowanie. Dzieci o prawidłowo rozwiniętym, silnym układzie nerwowym reagowały w sposób bardziej stosowny do obiektywnej sytuacji, niż dzieci z odchyleniami od normy. Autorka nie stwierdziła wyraźnych różnic w przystosowaniu zależności od płci dziecka. Im wyższy jest iloraz dojrzałości społecznej, tym przystosowanie łatwiejsze. Autorka podkreśla, że z większą łatwością znoszą warunki szpitalne dzieci, które maja rodzeństwo, niż dzieci o wybujałym egocentryzmie, wychowane w domu.

Na podstawie analizy procesu przystosowania się do warunków szpitalnych W. Pawłowska – Michalik (1973), I. Doroszewska (1981), W. Pilecka (1990) proponują zasady postępowania, które będą pomagały dzieciom w pokonywaniu trudności emocjonalnych. Autorki dążą poprzez te zasady do zaspokojenia elementarnych potrzeb psychicznych dziecka tak, aby uzyskać poprawę jego samopoczucia i współdziałania w procesie terapii. Zatem uważają, że w celu nawiązywania pozytywnego kontaktu emocjonalnego z dzieckiem należy:

  1. podczas przyjęcia dziecka do szpitala zasięgnąć od rodziców informacji dotyczących pobudliwości emocjonalnej dziecka, jego przyzwyczajeń i stopnia uspołecznienia
  2. w początkowym okresie pobytu w szpitalu otoczyć dziecko szczególnie serdeczną troską, starając się mu pomóc w dostosowaniu emocjonalnym do roli pacjenta; należy poznać dziecko, aby można było stosować zindywidualizowane metody oddziaływania psychokorektywnego;
  3. przez cały okres hospitalizacji należy:
  • podtrzymywać serdeczne stosunki z dzieckiem pozyskiwać jego zaufanie, obserwować stany emocjonalne i pomagać mu w wyzbyciu się obaw i lęków,
  • umożliwić kontakt z rodzicami tak często jak tego wymaga samopoczucie dziecka, zwłaszcza ciężko chorego,
  • zająć się dziećmi, których nikt nie odwiedza lub odwiedza rzadko,
  • dobierać dzieci na sali pod względem wieku i stanu zdrowia, tak aby ułatwić wspólną zabawę,
  • nie omawiać przy dzieciach ich schorzeń,
  • przygotować psychicznie dziecko do koniecznych zabiegów,
  • unikać dokonywania bolesnych zabiegów na sali, gdzie dziecko przebywa, aby nie wywołać przykrych skojarzeń,
  • dobierać zadania adaptacyjne dziecka do jego dotychczasowych doświadczeń, trybu życia, poziomu intelektualnego i typu osobowości,
  • stwarzać sytuacje społeczne, kształtujące różnorodne formy adaptacyjne, przebudowywać twórcze stereotypy myślowe i emocjonalne.

Z uwagi na dość jeszcze częste niedocenianie problemu trudności przystosowawczych do warunków szpitalnych zakładu leczniczego w codziennej praktyce klinicznej, konieczna jest ścisła współpraca wielu specjalistów różnych dyscyplin naukowych nad rozpoznawaniem indywidualnych trudności dziecka chorego i udzielenie mu optymalnej pomocy, jak podaje B. Szczupał (1993). Analiza zachowań dziecka hospitalizowanego ułatwi zrozumienie przyczyn nieadekwatnych i pozornie nie umotywowanych reakcji emocjonalnych. Odpowiedni stosunek personelu medycznego i wychowawczego pracującego w zakładzie leczniczym, przychylne nastawienie do dzieci w sytuacjach trudnych, zastosowanie różnorodnych form oddziaływań psychoterapeutycznych ułatwi rozładowanie u wielu z nich napięcia emocjonalnego i pozwoli zaspokoić potrzebę bezpieczeństwa.

Od prawidłowego przystosowania się dzieci do warunków szpitalnych zależy więc między innymi późniejsze przystosowanie się do życia w społeczeństwie. Przystosowanie to warunkuje psychikę dzieci chorych, pozwala im żyć tak jak zdrowym rówieśnikom.

Reklamy

Single Post Navigation

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: